Ashwin van der Vlugt
09 Specifieke werkzaamheden
 >  Lock Out - Tag Out - Try Out (LOTOTO)
Introductie

Wat is LOTOTO?

Lock Out - Tag Out - Try Out (LOTOTO) beschermt een werknemer door te voorkomen dat anderen apparatuur of de machine inschakelen tijdens bijvoorbeeld onderhoudswerkzaamheden of het oplossen van storingen. Tevens biedt het bescherming tegen het vrijkomen van (rest)energie in de apparatuur of de machine.

LOTOTO is er niet alleen voor elektrotechnische werkzaamheden, maar ook voor werktuigbouwkundige werkzaamheden.

Hoe werkt LOTOTO?

Vergrendel de werkschakelaar of afsluiter met je eigen persoonlijke hangslot (Lock Out), zodat je de controle hebt over de energiebron. Daarnaast plaats je een label aan het slot (Tag Out) om anderen te waarschuwen wie verantwoordelijk is voor het betreffende hangslot en wat de reden van veiligstellen is. Doordat het hangslot persoonlijk is kan niemand anders het hangslot van een ander verwijderen. Zo kan niemand de machine of installatie inschakelen als er nog iemand aan de machine of installatie aan het werk is. 

Voordat je aan het werk gaat test je of je de machine of installatie kan inschakelen (Try Out). Dit mag uiteraard niet het geval zijn!

Risico's > Wat kan er gebeuren?

Medewerkers die onderhoud of reparaties uitvoeren aan machines of aan/in elektrotechnische of werktuigbouwkundige installaties doen risicovol werk. 

De medewerkers die onderhoud of reparaties uitvoeren kunnen bijvoorbeeld in aanraking komen met:

  • Bewegende delen;
  • Spanning voerende delen;
  • Of een gevaarlijke stof.

Bovenstaande punten worden ook wel energiebronnen genoemd. Om letsel te voorkomen moet de machine of installatie voorafgaand aan de werkzaamheden veiliggesteld worden door LOTOTO toe te passen.

Gevaarlijke energiebronnen

Bij het werken aan machines of installaties kunnen de volgende typen energiebronnen worden onderscheiden:
  • Mechanisch: bewegende delen (bijvoorbeeld: lopende band, tandwielen, roerwerk) of materialen (bijvoorbeeld: wegschietende deeltjes, stromend product)
  • Elektrisch (bijvoorbeeld: elektrische spanning, statische elektriciteit
  • Zwaartekracht (bijvoorbeeld: bedolven worden onder product)
  • Thermisch: blootstelling aan hoge of lage temperaturen (bijvoorbeeld: door straling, chemische reacties, stoom, elektrische weerstand)
  • Vloeistoffen en gassen onder druk (bijvoorbeeld: in hydraulische systemen, pneumatische systemen, gastanks, drukvaten, stoomleidingen)
  • Chemisch: blootstelling aan gevaarlijke stoffen
  • Straling: blootstelling aan ioniserende straling, niet-ioniserende straling, elektromagnetische velden
  • Biologisch: blootstelling aan bacteriën, schimmels en virussen
Maatregelen > LOTOTO procedure

Volg de onderstaande stappen van de LOTOTO procedure voor het veilig veiligstellen en het daarna weer in bedrijf stellen van de machine of installatie.

Machine of installatie veiligstellen

StapToelichting
1Toestemming
Vraag, bij voorkeur via een werkvergunning, aan de verantwoordelijke van de machine of installatie toestemming voor het veiligstellen van de installatie.
2Uitschakelen en scheiden
Na het volledig uitschakelen van de machine (conform bedieningshandleiding/instructie) moet de machine of installatie van alle voedingsbronnen worden gescheiden.
3Beveiligen tegen opnieuw inschakelen
Breng een slot of dummy aan op iedere schakelaar en/of afsluiter. Bevestig het 'niet schakelen' label (tag) met naam, telefoonnummer, afdeling en datum aan het slot of de dummy. Geef ook de reden van afsluiten aan op het label.
4Controleer spanningsloosheid/drukloosheid/leeg leidingwerk/tempereatuur
  • Toon spanningsloosheid aan met een geschikt meetinstrument.
  • Toon aan dat er geen druk meer in het installatiedeel aanwezig is waar je aan het werk gaat. 
  • Toon dat er geen restproduct meer aanwezig is in het leidingwerk.
  • Toon aan dat de temperatuur afdoende is gekoeld.
5Aarden en kortsluiten
Breng bij E-installaties (>400V) voorzieningen aan tegen aarding en/of kortsluiting als extra beveiliging tegen spanningsvoering.
6Actieve delen afschermen
Naastgelegen actieve/geleidende delen welke bij het werk onder spanning (kunnen) komen, afschermen met isolerend doek of afzettingen.
7Testen
Test indien van toepassing of de installatie daadwerkelijk is veiliggesteld door een bedieningshandeling uit te voeren.


Machine of installatie weer inschakelen (in bedrijf nemen)

StapToelichting
1Controleer
Controleer of de werkzaamheden gereed zijn. Controleer of medewerkers ingelicht zijn en of gereedschappen en materialen uit de machine of installatie verwijderd zijn.
2Toestemming
Vraag aan de machine-/installatieverantwoordelijke toestemming voor het inschakelen van de machine of installatie.
3Verwijderen beveiliging
Verwijder alle eventuele aarding- en kortsluitvoorzieningen. Verwijder daarna alle sloten en dummy's. Verwijder ook het 'niet schakelen' label.
4Controleren
Voer een inbedrijfstellinginspectie uit, conform de voorschriften van de betreffende machine of installatie.
5Inschakelen 
Schakel de machine of installatie in volgens de daarvoor geldende procedure.
6Toestemming
Geef aan de machine-/installatieverantwoordelijke (en overige operators) het teken dat de machine of installatie weer gereed is voor gebruik.



Maatregelen > Voorbeelden van LOTOTO items

Hieronder staan diverse voorbeelden van LOTOTO items welke gebruikt kunnen worden bij het uitvoeren van LOTOTO.

Niet schakelen label.
Hangslot vermeerderaar - zo kunnen meerdere collega's hun slot ophangen.
Persoonlijk(!) LOTOTO slot met sleutel
LOTOTO op kogelkraan. 
LOTOTO voor een afsluiter.
Dummy voor schroefzekering.
Discussie > Bespreek het met je collega’s!

Ga met elkaar in gesprek over het volgende:

  1. Ik heb de juiste LOTOTO spullen zodat ik veilig mijn werk kan doen

  2. Ik voer de LOTOTO altijd uit voordat ik aan het werk ga 

  3. Ik controleer na iedere pauze/onderbreking, vóór dat ik aan het werk ga, of de elektrische- of werktuigbouwkundige installatie nog steeds veilig is gesteld en voorzien van LOTOTO

Tips > Voor meer informatie

Kijk eens naar onderstaande, Engelse, toelichting over LOTOTO: